Porcelana: historia i kolekcjonerstwo
Sygnatury porcelany: jak czytać znaki na spodzie (Bavaria, Rosenthal, polskie fabryki)
Znak na spodzie filiżanki czy talerza mówi, kto i kiedy wyprodukował naczynie, a czasem także, czy jest pierwszego gatunku i kto je malował. Wyjaśniamy, jak czytać sygnatury porcelany, co oznaczają napisy „Bavaria”, „Germany” czy „Made in Poland”, jak rozpoznać znaki polskich fabryk (m.in. Giesche i Bogucice), jak jest z podróbkami Rosenthala i z jakich katalogów korzystać.
Co może być na spodzie porcelany
| Element | Co oznacza |
|---|---|
| znak fabryczny | logo, monogram lub nazwa fabryki; najważniejsza informacja |
| nazwa kraju lub regionu | np. Germany, Bavaria, Made in Poland; pomaga ustalić okres |
| nazwa fasonu lub wzoru | np. nazwa serwisu lub dekoracji |
| numery | numer modelu, dekoracji lub kod kontroli; czasem data produkcji |
| znak malarza | litera, cyfra lub podpis osoby, która malowała ręcznie |
| oznaczenie gatunku | np. przekreślony lub nacięty znak przy naczyniach II gatunku |
Znak może być malowany pod szkliwem (najtrwalszy, zwykle niebieski lub zielony), nałożony na szkliwo (może się ścierać) albo wyciśnięty w masie przed wypałem. Znak pod szkliwem trudniej podrobić niż naklejony lub dopisany na szkliwie.
Jak datować porcelanę po napisach
| Napis | Orientacyjny okres |
|---|---|
| brak nazwy kraju | często przed 1891 rokiem, ale nie zawsze |
| Germany, Nippon, China (dla eksportu do USA) | po 1891 roku, gdy USA wprowadziły obowiązek oznaczania kraju pochodzenia |
| Made in Germany | zwykle XX wiek |
| US Zone | ok. 1945–1949 (amerykańska strefa okupacyjna Niemiec) |
| West Germany / Western Germany | ok. 1949–1990 |
| Made in Occupied Japan | ok. 1945–1952 |
| Made in Poland przy dawnym niemieckim znaku | pierwsze lata po 1945, gdy polskie fabryki używały przedwojennych znaków |
To reguły orientacyjne: fabryki używały znaków dłużej lub krócej, a te same znaki pojawiały się w różnych kolorach. Zawsze porównuj znak z katalogiem dla konkretnej fabryki.
Bavaria na porcelanie: co oznacza
Napis „Bavaria” nie oznacza jednej fabryki, tylko region: Bawarię, gdzie działało i działa wiele wytwórni porcelany. Aby ustalić producenta, szukaj nazwy miejscowości lub firmy obok napisu Bavaria.
| Znak z napisem Bavaria | Producent |
|---|---|
| korona i nazwa Seltmann Weiden | Christian Seltmann, Weiden (od 1910 r.) |
| Johann Seltmann, Vohenstrauss | Johann Seltmann, Vohenstrauß |
| szarotka i napis Schirnding | Porzellanfabrik Schirnding |
| korona, tarcza i litery P.T. | Porzellanfabrik Tirschenreuth |
| Bareuther, Waldsassen | Bareuther, Waldsassen |
| Hutschenreuther, Selb lub Hohenberg | Hutschenreuther |
| Rosenthal, Selb | Rosenthal |
Porcelana z napisem Bavaria jest częsta na polskim rynku wtórnym. Większość serwisów z lat 50.–80. to wyroby masowe w przystępnych cenach; wyżej cenione są wyroby starsze, ręcznie malowane i projekty znanych projektantów.
Rosenthal: znaki, reedycje i podróbki
Rosenthal powstał w 1879 roku w Selb, a jego znaki zmieniały się wiele razy: od palety malarskiej z inicjałami Ph.R.&Co. w latach 1887–1891 po koronę ze skrzyżowanymi laskami i różne warianty napisów Rosenthal, Selb i Germany. Na części wyrobów stosowano system kropek przy literach znaku, pozwalający ustalić rok produkcji. Rosenthal przejął też inne fabryki, m.in. wałbrzyskiego Kristera i markę Thomas, dlatego ich znaki bywają łączone z nazwą Rosenthal.
- według samego Rosenthala nie są znane podróbki jego porcelany, co ułatwia kupowanie
- częstszym problemem są reedycje: od lat 70. Rosenthal wznawiał popularne wzory w kolekcji „Classic Rose Collection”, które są cennym, ale nowszym wydaniem
- zdarzają się też wyroby z białej porceliny Rosenthala malowane później poza fabryką: znak fabryczny jest oryginalny, ale dekoracja nie
- zawsze porównuj znak z datą i stylem dekoracji; niezgodność to sygnał ostrzegawczy
Znaki polskich fabryk
| Fabryka | Co warto wiedzieć |
|---|---|
| Giesche, Katowice-Bogucice | fabryka założona w latach 20. XX w.; przedwojenną sygnaturę Giesche używano do ok. 1952 r., potem Bogucice |
| Krister, Krzysztof, Wawel, Wałbrzych | znaki KPM do 1945 r., potem KPM z „Made in Poland”, od 1953 r. marka Wawel |
| Königszelt, Karolina, Jaworzyna Śląska | znaki Königszelt do 1945 r., potem Karolina |
| Tillowitz, Tułowice | R.S. Prussia, RS Tillowitz, po wojnie znak Tułowice |
| Ćmielów | znaki zmieniały się w kolejnych dekadach; figurki z IWP z wyciskiem IWP |
| Chodzież | znak zakładu z nazwą Chodzież |
| Włocławek | znak zakładów fajansu, często ze znakiem malarki |
Szczegółowo piszemy o nich w poradnikach: Wawel i Krzysztof, Karolina i Königszelt, Tułowice, Ćmielów, Chodzież i fajans z Włocławka.
Najczęściej podrabiane znaki i jak się nie dać oszukać
- najczęściej podrabiany jest znak Miśni (skrzyżowane miecze) oraz napisy Dresden
- popularne są też fałszywe znaki R.S. Prussia i stare znaki europejskich manufaktur na nowych wyrobach
- podejrzane są znaki naklejone lub namalowane na szkliwie na wyrobach, które powinny mieć znak pod szkliwem
- sprawdź, czy styl, forma, waga i sposób zdobienia pasują do okresu, który sugeruje znak
- przy drogich zakupach poproś o ekspertyzę lub kupuj w domu aukcyjnym
Do identyfikacji przydają się katalogi znaków porcelany (książkowe i internetowe), archiwa domów aukcyjnych i zbiory muzealne. O porcelanie z Azji piszemy w poradniku porcelana chińska i japońska.
Najczęstsze pytania
Jak czytać sygnaturę na porcelanie?
Szukaj znaku fabryki, nazwy kraju lub regionu, numerów i znaku malarza, a potem porównaj znak z katalogiem dla danej fabryki.
Co oznacza Bavaria na porcelanie?
Region Bawarii, a nie konkretną fabrykę; producenta wskazuje nazwa firmy lub miejscowości obok.
Czy są podróbki porcelany Rosenthal?
Według Rosenthala nie są znane podróbki jego porcelany; częstsze są reedycje z kolekcji Classic Rose i wyroby malowane poza fabryką.
Jak wygląda sygnatura Giesche?
Przedwojenną sygnaturę Giesche katowicka fabryka w Bogucicach używała do ok. 1952 roku, potem pojawiły się znaki Bogucice.
Co oznacza West Germany na porcelanie?
Że naczynie powstało mniej więcej w latach 1949–1990 w RFN.
Który znak porcelany jest najczęściej podrabiany?
Znak Miśni ze skrzyżowanymi mieczami.
Czy kolor znaku pozwala ustalić datę?
Rzadko; te same znaki bywały w różnych kolorach, lepszą wskazówką jest treść napisów.
