Porcelana: historia i kolekcjonerstwo
Porcelana chińska i japońska: jak rozpoznać, sygnatury i daty
Chińska i japońska porcelana to jedne z najbardziej poszukiwanych, ale też najczęściej podrabianych antyków. Wyjaśniamy, jak wyglądają chińskie znaki panowania i dlaczego nie przesądzają o wieku, jak datować japońską porcelanę po napisach Nippon, Japan i Made in Occupied Japan, czym są Satsuma, Kutani i Imari oraz na co patrzeć przed zakupem.
Chińska porcelana: znaki panowania
Na chińskiej porcelanie często widnieje znak panowania cesarza: zwykle sześć (czasem cztery) znaków w dwóch lub trzech kolumnach, w niebieskiej ramce lub bez niej. Taki znak podaje dynastię i okres panowania, np. „wykonano w okresie panowania Qianlonga, wielkiej dynastii Qing”.
- znak panowania nie gwarantuje wieku: w Chinach od stuleci umieszczano znaki dawnych cesarzy na późniejszych wyrobach, z szacunku dla tradycji lub w celach handlowych
- najczęściej spotykane na rynku są znaki Kangxi, Yongzheng i Qianlong, w dużej części na wyrobach późniejszych
- wyroby z XX wieku przeznaczone na eksport mają często napisy China lub Made in China
- znaki z nazwą Jingdezhen wskazują na ośrodek, który od wieków jest stolicą chińskiej porcelany
Jak rozpoznać starą chińską porcelanę
| Na co patrzeć | Wskazówka |
|---|---|
| stopka | na starych wyrobach naturalne przetarcia, kolor czerepu, ślady wypału; ostre, „świeże” krawędzie bywają sygnałem nowej produkcji |
| szkliwo | drobne pęcherzyki, lekkie nierówności; zbyt idealne, szkliste szkliwo bywa podejrzane |
| malowanie | płynność linii i jakość rysunku; kopie często mają sztywne, schematyczne malowanie |
| ślady użytkowania | naturalne zużycie w miejscach, które dotykano; sztuczne postarzanie bywa równomierne i „brudne” |
| proporcje i waga | porównaj z pewnymi egzemplarzami z muzeów i katalogów aukcyjnych |
Wiele chińskich wyrobów sprzedawanych jako antyki to współczesne kopie. Przy drogich zakupach korzystaj z domów aukcyjnych specjalizujących się w sztuce azjatyckiej albo z ekspertyzy.
Najczęściej spotykane rodzaje chińskiej porcelany
| Rodzaj | Jak wygląda |
|---|---|
| błękitno-biała (niebiesko-biała) | kobaltowe malowanie pod szkliwem na białym tle |
| famille rose (rodzina różowa) | malowanie naszkliwne z odcieniami różu |
| famille verte (rodzina zielona) | malowanie naszkliwne z dominującą zielenią |
| celadon | zielonkawe lub niebieskawe szkliwo, często bez malowania |
| blanc de Chine | biała porcelana z Dehua, często figurki |
Każdy z tych rodzajów był wytwarzany przez stulecia i kopiowany, dlatego sam styl, podobnie jak znak, nie przesądza o wieku. O szkliwie celadon piszemy w poradniku rodzaje szkliw.
Japońska porcelana: daty po napisach
| Napis | Okres (dla eksportu do USA) |
|---|---|
| Nippon, Made in Nippon | ok. 1891–1921 |
| Japan, Made in Japan | od ok. 1921 |
| Made in Occupied Japan, Occupied Japan | okupacja aliancka, ok. 1945–1952 |
| Japan (po 1952) | okres powojenny i współczesny |
Kolor znaku zwykle nie mówi o dacie: te same znaki pojawiały się w różnych kolorach. W okresie okupacji nie każdy przedmiot z kompletu musiał mieć oznaczenie Occupied Japan, dlatego w parze solniczki i pieprzniczki znak może być tylko na jednej.
Style i znaki japońskiej porcelany
| Styl lub firma | Cechy |
|---|---|
| Imari i Arita | porcelana z wyspy Kiusiu, często kobalt z czerwienią i złotem; pierwsza japońska porcelana z XVII w. |
| Kutani | bogate zdobienia w czerwieni, złocie, zieleni i błękicie |
| Satsuma | kremowa ceramika ze spękanym szkliwem i bogatą złotą, wielobarwną dekoracją |
| Noritake | jedna z największych firm; przez ok. 100 lat używała kilkuset różnych znaków |
Na japońskiej porcelanie częściej niż na chińskiej spotyka się podpisy artystów. Znaki w znakach kanji warto przetłumaczyć ze specjalistą lub sprawdzić w katalogach. O tradycyjnej ceramice japońskiej piszemy w poradniku ceramika japońska.
Zanim kupisz porcelanę z Azji
- poproś o zdjęcia spodu, stopki i znaku w dobrej rozdzielczości
- porównaj przedmiot z egzemplarzami sprzedanymi przez renomowane domy aukcyjne
- zachowaj ostrożność przy bardzo niskich cenach rzekomo starych przedmiotów
- przy wysokich kwotach zamów ekspertyzę
- pamiętaj, że współczesna porcelana z Chin i Japonii może być piękna i wartościowa jako przedmiot użytkowy, nawet jeśli nie jest antykiem
Ogólne zasady czytania znaków opisujemy w poradniku sygnatury porcelany.
Najczęstsze pytania
Jak rozpoznać chińską porcelanę?
Po znaku, stylu malowania, szkliwie, stopce i śladach użytkowania; znak panowania nie gwarantuje wieku.
Co oznacza znak sześciu znaków na chińskiej porcelanie?
To znak panowania z nazwą dynastii i cesarza; często umieszczano go także na późniejszych wyrobach.
Co oznacza Nippon na porcelanie?
Że wyrób powstał w Japonii, zwykle w latach ok. 1891–1921, jeśli był przeznaczony na eksport do USA.
Kiedy produkowano porcelanę Made in Occupied Japan?
W okresie okupacji alianckiej Japonii, ok. 1945–1952.
Czy kolor znaku na japońskiej porcelanie ma znaczenie?
Zwykle nie pozwala ustalić daty; ważniejsza jest treść napisu.
Co to jest porcelana Satsuma?
Japońska kremowa ceramika ze spękanym szkliwem i bogatą złotą, wielobarwną dekoracją.
Co to jest porcelana famille rose?
Chińska porcelana z malowaniem naszkliwnym, w którym dominują odcienie różu.
