Porcelana: historia i kolekcjonerstwo
Porcelana i ceramika z PRL: fabryki, wzory, najdroższe przedmioty i wartość
Porcelana, porcelit i fajans z czasów PRL-u stały w niemal każdym domu, a dziś są przedmiotem kolekcji i aukcji. Wyjaśniamy, czym różnią się porcelana, porcelit i fajans, jakie fabryki i wzory są najbardziej cenione, co osiąga najwyższe ceny, jak ocenić wartość serwisu obiadowego, wazy, wazonu, kwietnika czy kufli i gdzie je sprzedać lub kupić.
Porcelana, porcelit i fajans: czym się różnią
| Materiał | Cechy | Przykładowe fabryki w PRL-u |
|---|---|---|
| porcelana | cienka, twarda, prześwituje pod światło, dźwięczy | Ćmielów, Wałbrzych (Krzysztof, Wałbrzych, Książ), Jaworzyna Śląska, Bogucice, Chodzież |
| porcelit | grubszy, nie prześwituje, tańszy w produkcji, trwały | Tułowice, Pruszków, Chodzież, Mirostowice |
| fajans | porowaty czerep pod białym szkliwem, lżejszy, dobry pod ręczne malowanie | Włocławek, Koło |
| kamionka | twarda, grubościenna, nienasiąkliwa | Bolesławiec, Łysa Góra |
Złoty okres: New Look i Instytut Wzornictwa Przemysłowego
Najbardziej cenione wyroby z PRL-u powstały w latach 50. i 60. W duchu nurtu New Look projektanci tworzyli asymetryczne, organiczne formy, abstrakcyjne dekoracje i odważne kolory. Ogromną rolę odegrał założony przez Wandę Telakowską Instytut Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie: w jego Zakładzie Ceramiki i Szkła powstały słynne figurki i serwisy produkowane w Ćmielowie, Chodzieży, Wałbrzychu, Jaworzynie Śląskiej, Bogucicach i Tułowicach. Przy fabrykach działały też ośrodki wzorcujące, a własny, rozpoznawalny styl miały m.in. katowicki „Steatyt”, Mirostowice i fajans z Włocławka.
Najdroższa porcelana z PRL
Najwyższe ceny osiągają porcelanowe figurki z lat 50. i 60. projektowane w IWP. Rekordowe kwoty padają na aukcjach domów aukcyjnych, m.in. DESA Unicum: figurka „Gołębie” Henryka Jędrasiaka z lat 50. została wylicytowana za ok. 60 tys. zł, a figurki innych projektantów osiągały od kilku do kilkunastu tysięcy złotych. To jednak wyjątki: większość przedmiotów z PRL-u, także porcelany, sprzedaje się za kwoty rzędu kilkudziesięciu do kilkuset złotych.
| Co osiąga najwyższe ceny | Dlaczego |
|---|---|
| figurki IWP z lat 50.–60. w rzadkich wersjach kolorystycznych | rzadkość, znani projektanci, stan |
| kompletne serwisy w stylu New Look w doskonałym stanie | trudno znaleźć komplet bez uszkodzeń |
| unikatowe i krótkoseryjne projekty, prace artystów | mała liczba egzemplarzy |
| przedmioty z udokumentowanym pochodzeniem | pewność co do autentyczności |
Serwis obiadowy, waza, wazon, kwietnik, kufle: jak ocenić
| Przedmiot | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|
| serwis obiadowy | kompletność (np. dla 6 lub 12 osób z wazą, półmiskami i sosjerką), stan złoceń, sygnatura fabryki |
| waza do zupy | pokrywa bez odprysków, uchwyty, rzadkość fasonu |
| wazon | projektant i fabryka (np. Mirostowice, Steatyt, Ćmielów, Wałbrzych), forma w stylu New Look |
| kwietnik ceramiczny | stan szkliwa, oryginalna podstawka, rzadkość formy |
| kufle do piwa | materiał (porcelana, kamionka, fajans), dekoracja, komplet |
| filiżanki kawowe | rzadkie fasony z lat 50.–60. są cenniejsze niż masowe wzory z lat 70.–80. |
Masowo produkowane serwisy z lat 70. i 80. kosztują zwykle niewiele: mają przede wszystkim wartość użytkową i sentymentalną. Kultowe wzory z lat 60., np. wazon „Calypso” z ażurowym korpusem czy wazony „Kręgiel”, są wyraźnie bardziej poszukiwane.
Jak rozpoznać porcelanę z PRL-u
- sygnatura fabryki na spodzie; po wojnie niektóre zakłady przez kilka lat używały przedwojennych znaków z dopiskiem Made in Poland
- wycisk IWP na figurkach projektowanych w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego
- ręcznie wpisane numery wzoru lub znak malarki
- style charakterystyczne dla epoki: asymetria, abstrakcyjne wzory, mocne kolory
Jak czytać znaki, piszemy w poradniku sygnatury porcelany. Opisaliśmy też poszczególne fabryki: Ćmielów, Chodzież, Wawel i Krzysztof, Karolina, Tułowice i fajans z Włocławka.
Jak przechowywać i eksponować kolekcję
- ustaw porcelanę w zamkniętej witrynie: mniej kurzu i mniejsze ryzyko strącenia
- nie stawiaj figurek na brzegu półki; pod spód możesz dać silikonowe podkładki
- unikaj ostrego słońca na przedmiotach z kalkomanią i złoceniami
- myj ręcznie, krótko, w letniej wodzie, bez zmywarki
- prowadź prostą listę kolekcji: zdjęcie, sygnatura, wymiary, skąd i za ile kupione
Gdzie kupić i sprzedać porcelanę z PRL-u
| Miejsce | Dla kogo |
|---|---|
| domy aukcyjne (aukcje designu) | cenne figurki i rzadkie serwisy; wyższe ceny, wycena przez ekspertów |
| antykwariaty i galerie designu | sprawdzone przedmioty, pewność opisu |
| portale ogłoszeniowe i aukcyjne | popularne serwisy i drobiazgi; dużo ofert, różna jakość opisów |
| targi staroci | okazje, ale trzeba samemu znać się na znakach |
Przed sprzedażą sfotografuj przedmiot z każdej strony, w tym spód z sygnaturą, opisz wymiary i stan (odpryski, pęknięcia, przetarcia złoceń). Przy podejrzeniu, że masz coś cennego, zgłoś się po wycenę do domu aukcyjnego.
Najczęstsze pytania
Jaka porcelana z PRL-u jest najdroższa?
Figurki z lat 50.–60. projektowane w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego; rekordowe egzemplarze osiągają na aukcjach kilkadziesiąt tysięcy złotych.
Ile jest warta stara porcelana z PRL-u?
Zwykle od kilkudziesięciu do kilkuset złotych; wyjątki to rzadkie figurki i kompletne serwisy w stylu New Look w doskonałym stanie.
Czym różni się porcelit od porcelany?
Porcelit jest grubszy, nie prześwituje i był tańszy w produkcji, ale jest trwały.
Ile jest wart serwis obiadowy z PRL-u?
Masowe serwisy z lat 70.–80. kosztują niewiele; wartość podnoszą rzadki fason, kompletność i dobry stan.
Gdzie sprzedać porcelanę z PRL-u?
Cenne przedmioty w domach aukcyjnych lub antykwariatach, popularne serwisy na portalach ogłoszeniowych.
Jak rozpoznać porcelanę z PRL-u?
Po sygnaturze fabryki na spodzie, wycisku IWP na figurkach i stylu charakterystycznym dla epoki.
Co to jest New Look w ceramice?
Nurt lat 50. i 60.: asymetryczne, organiczne formy, abstrakcyjne dekoracje i mocne kolory.
Jak przechowywać kolekcję porcelany z PRL-u?
W zamkniętej witrynie, z dala od ostrego słońca, myjąc ręcznie i prowadząc listę kolekcji ze zdjęciami.
