Porcelana: historia i kolekcjonerstwo
Porcelana i porcelit z Tułowic: od R.S. Prussia do PRL-u i Muzeum Porcelany Śląskiej
Tułowice na Opolszczyźnie to miejsce, w którym przed wojną powstawała porcelana Reinholda Schlegelmilcha, sprzedawana głównie do USA pod znakiem R.S. Prussia, a po wojnie popularny porcelit z Zakładów Porcelitu Stołowego „Tułowice”. Opisujemy historię fabryki, sygnatury, wzornictwo z czasów PRL-u i muzeum, które działa dziś w odnowionych budynkach zakładu.
Historia fabryki w Tułowicach
| Okres | Co się działo |
|---|---|
| XIX wiek | w Tułowicach działa wytwórnia fajansu, jeden z dwóch najważniejszych ośrodków na Śląsku Opolskim |
| koniec XIX wieku | zakład przejmuje rodzina Schlegelmilch z Turyngii (źródła podają lata 1886–1894) |
| do 1945 | jedna z największych fabryk porcelany na Śląsku; większość produkcji trafia do USA |
| po 1945 | polskie zakłady produkujące przede wszystkim porcelit: Zakłady Porcelitu Stołowego „Tułowice” |
| 1995 | przekształcenie w Fabrykę Porcelitu Tułowice S.A. |
| 2001 | koniec produkcji |
| 2024 | otwarcie odnowionego muzeum w budynkach fabryki |
Sygnatury: R.S. Prussia, Tillowitz i „Tułowice”
| Okres | Oznaczenie |
|---|---|
| ok. 1904–1918 | R.S. Prussia (gwiazda w wieńcu), często na porcelanie eksportowanej do USA |
| ok. 1916–1945 | znaki z nazwą Tillowitz (niemiecka nazwa Tułowic), R.S. Germany, RS Tillowitz |
| ok. 1951–1999 | znak z nazwą „Tułowice” |
Porcelana oznaczona R.S. Prussia jest poszukiwana przez kolekcjonerów w USA, dlatego istnieje wiele podróbek tego znaku. Przy drogich egzemplarzach porównuj sygnaturę z katalogami i opiniami specjalistów. Zasady czytania znaków opisujemy w poradniku sygnatury porcelany.
Dlaczego porcelana R.S. Prussia jest ceniona
Na początku XX wieku fabryka w Tułowicach eksportowała większość produkcji do Stanów Zjednoczonych, gdzie miała swoje przedstawicielstwa. Bogato zdobione naczynia ze znakiem R.S. Prussia, z kwiatowymi dekoracjami, złoceniami i reliefem, trafiły do wielu amerykańskich domów i stały się tam popularnym przedmiotem kolekcjonerskim. Dlatego w Polsce takie egzemplarze pojawiają się rzadziej, a znak bywa podrabiany.
Opolska porcelana malowana
Śląsk Opolski ma też własną, ludową tradycję zdobienia porcelany: białe naczynia ozdabiane przez ludowe malarki kolorowymi motywami inspirowanymi pisankami. Takie wyroby można zobaczyć m.in. na wystawie ceramiki w Muzeum Śląska Opolskiego, obok fajansu z Prószkowa i Tułowic.
Porcelit z Tułowic w czasach PRL-u
Po wojnie Tułowice produkowały przede wszystkim porcelit: tańszy od porcelany, grubszy i nieprzeświecający, za to trwały i odpowiedni do codziennego używania. Z fabryką współpracowali uznani projektanci, m.in. Lucyna i Kazimierz Kowalscy. W Tułowicach produkowano też figurki i drobną ceramikę projektowaną w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego, np. figurki „Jeże”, które trafiły do kolekcji Muzeum Narodowego w Krakowie.
| Co szukają kolekcjonerzy | Dlaczego |
|---|---|
| serwisy kawowe z lat 50. i 60. | formy i dekoracje w stylu New Look |
| figurki z IWP produkowane w Tułowicach | rzadkie, poszukiwane na aukcjach designu |
| wazony i patery | odważne kształty i kolory |
| porcelana R.S. Prussia | przedwojenna porcelana eksportowa, zwłaszcza w USA |
Muzeum Porcelany Śląskiej w Tułowicach
Muzeum działa na terenie dawnej fabryki i jest częścią Fundacji Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska. Po dziewięciu latach prac konserwatorskich odnowione budynki otwarto dla zwiedzających w 2024 roku. Można obejrzeć m.in. pomieszczenia zarządu fabryki, film pokazujący produkcję porcelany w 1942 roku i wyroby wielu śląskich fabryk: Kristera, Tielscha, Ohmego, Königszelt i innych. Zwiedzanie trwa ok. godziny. Porcelanę z Tułowic pokazuje też Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu.
Jak dbać o porcelit i starą porcelanę z Tułowic
- myj starą porcelanę ręcznie, w letniej wodzie z łagodnym płynem; zmywarka matowi złocenia i kalkomanie
- nie używaj druciaków ani mleczek ściernych na zdobieniach
- nie wkładaj porcelany ze złoceniami do mikrofali
- przechowuj filiżanki bez układania w wysokie stosy, a talerze przekładaj papierem lub filcem
- porcelit jest bardziej nasiąkliwy niż porcelana: nie zostawiaj naczyń z odpryskami szkliwa długo w wodzie
Więcej o okresie PRL-u przeczytasz w poradniku porcelana z PRL.
Najczęstsze pytania
Co oznacza znak R.S. Prussia?
To znak porcelany z fabryk Reinholda Schlegelmilcha, w tym z Tułowic, eksportowanej głównie do USA na początku XX wieku.
Co to jest Tillowitz?
Niemiecka nazwa Tułowic, spotykana na sygnaturach porcelany sprzed 1945 roku.
Co produkowano w Tułowicach w PRL-u?
Przede wszystkim porcelit: serwisy, wazony, patery i figurki, także projekty IWP.
Kiedy zamknięto fabrykę w Tułowicach?
Produkcję zakończono w 2001 roku.
Czy w Tułowicach jest muzeum porcelany?
Tak, Muzeum Porcelany Śląskiej w odnowionych budynkach fabryki, otwarte po renowacji w 2024 roku.
Czy porcelana R.S. Prussia jest podrabiana?
Tak, ze względu na popularność wśród kolekcjonerów istnieje wiele podróbek tego znaku.
Dlaczego porcelana R.S. Prussia jest popularna w USA?
Fabryka w Tułowicach eksportowała do USA większość produkcji na początku XX wieku, więc wiele egzemplarzy trafiło do amerykańskich domów i kolekcji.
