Porcelana: historia i kolekcjonerstwo
Porcelana Wawel i Krzysztof z Wałbrzycha: historia Kristera, stare wzory i sygnatury
Porcelana z Wałbrzycha z napisem „Wawel” lub „Krzysztof” pochodzi z fabryki założonej w 1831 roku przez Carla Kristera. Opisujemy jej historię od niemieckiej manufaktury Krister przez powojenne Zakłady Porcelany Stołowej „Krzysztof” i markę „Wawel” po markę Kristoff, sygnatury z różnych okresów, figurki z lat 50.–60. i to, gdzie szukać katalogu wzorów.
Historia: Krister, Krzysztof, Wawel, Kristoff
| Okres | Co się działo |
|---|---|
| 1831 | Carl Franz Krister zakłada manufakturę porcelany w Waldenburgu (dziś Wałbrzych) |
| XIX wiek | fabryka należy do czołowych w Europie; nagrody na wystawach światowych w Paryżu w 1852 i 1867 roku |
| 1921 | Krister wchodzi w skład grupy Rosenthal |
| 1945 | nacjonalizacja; Państwowa Fabryka Porcelany, potem Zakłady Porcelany Stołowej „Krzysztof” |
| od 1953 | na wyrobach pojawia się marka „Wawel” |
| lata 90. | prywatyzacja; później marka Kristoff i spółka Porcelana Krzysztof |
| 2022–2023 | likwidacja zakładu; Zamek Książ odkupuje ponad 80 form i matryc |
Porcelana „Wawel” nie pochodzi więc z Krakowa: to marka wałbrzyskiej fabryki „Krzysztof”.
Sygnatury: KPM, Krister, Wawel, Krzysztof
| Okres | Oznaczenie |
|---|---|
| do 1945 | znaki z literami KPM (Krister Porzellan Manufaktur) i nazwą Krister, często z koroną; podobieństwo do znaków berlińskiej KPM było zamierzone |
| 1945–1952 | znaki KPM z dopiskiem „Made in Poland” |
| od 1953 | znaki z nazwą „Wawel” |
| później | znaki „Krzysztof” i „Kristoff” |
Na części wyrobów z lat 1952–1995 pojawiają się też ciągi cyfr używane jako kody kontroli jakości, w których pierwsze cyfry oznaczają rok i miesiąc produkcji. Przy wycenie i datowaniu zawsze porównuj znak z katalogiem sygnatur. Zasady opisujemy w poradniku sygnatury porcelany.
Trzy powojenne fabryki w Wałbrzychu
| Fabryka | Pochodzenie |
|---|---|
| „Krzysztof” | dawna manufaktura Kristera (od 1831 r.); marki Wawel i Kristoff |
| „Wałbrzych” | dawna fabryka Carla Tielscha w Starym Zdroju; pod nazwą „Wałbrzych” od 1952 r., upadłość w 2011 r. |
| „Książ” | trzecia wałbrzyska fabryka porcelany stołowej, uczestnicząca m.in. w sympozjach „Porcelana Inaczej” |
Napis „Wałbrzych” na sygnaturze nie musi więc oznaczać wyrobu z fabryki „Krzysztof”: to mogła być osobna fabryka o tej nazwie.
Porcelana Kristera z XIX wieku
Najcenniejsze wałbrzyskie wyroby to porcelana Kristera z XIX wieku: ręcznie malowane filiżanki, talerze i wazy, często z widokami śląskich miast i zamków (tzw. weduty). Fabryka świadomie wzorowała się na berlińskiej Królewskiej Manufakturze (KPM), także w znakach, i zdobywała nagrody na wystawach światowych w Paryżu w 1852 i 1867 roku.
Stare wzory i figurki z Wałbrzycha
- serwisy kawowe i obiadowe w klasycznych formach, z kalkomanią, złoceniami i kobaltem
- wazony i patery z motywami kwiatowymi, np. różami
- figurki z lat 50. i 60.: „Żyrafa”, „Lew”, „Słonik” Stanisława Możdżenia, „Miś polarny” Stanisława Olszamowskiego, „Dama z koszykiem” (Grzybiarka) Zbigniewy Śliwowskiej-Wawrzyniak
- figurki projektantów IWP produkowane w Wałbrzychu, np. pingwiny Mieczysława Naruszewicza
Część figurek odtworzono z form odkupionych przez Zamek Książ i pokazano na wystawie w zamku.
Katalog wzorów: gdzie szukać
Nie ma jednego, ogólnodostępnego katalogu wszystkich wzorów z Wałbrzycha. Najwięcej informacji o wzornictwie fabryki zawiera książka Ireny i Romana Gatysów o wzornictwie przemysłowym fabryki Krister–Wawel–Kristoff. Przy identyfikacji pomagają też katalogi znaków porcelany, archiwa domów aukcyjnych i zbiory Muzeum Porcelany w Wałbrzychu. Szerzej o wałbrzyskich zbiorach piszemy w poradniku Muzeum Porcelany w Wałbrzychu.
Wawel i Krzysztof na rynku kolekcjonerskim
- najbardziej cenione są przedwojenne wyroby Kristera w dobrym stanie i figurki z lat 50.–60.
- serwisy z lat 60.–80. kupisz zwykle w przystępnych cenach; wartość podnosi kompletność
- po likwidacji fabryki rośnie zainteresowanie ostatnimi seriami i wzorami z marką Kristoff
- zawsze proś o zdjęcie spodu z sygnaturą
Najczęstsze pytania
Skąd pochodzi porcelana „Wawel”?
Z wałbrzyskiej fabryki „Krzysztof”, dawnej manufaktury Krister; marka „Wawel” pojawiła się w 1953 roku.
Kto założył fabrykę porcelany w Wałbrzychu?
Carl Franz Krister w 1831 roku.
Co oznacza KPM na wałbrzyskiej porcelanie?
Krister Porzellan Manufaktur; znak celowo przypominał oznaczenia berlińskiej KPM.
Czy jest katalog wzorów Kristoff?
Najwięcej informacji zawiera książka Ireny i Romana Gatysów o wzornictwie fabryki Krister–Wawel–Kristoff; pomocne są też katalogi znaków i archiwa aukcji.
Czy fabryka „Krzysztof” jeszcze działa?
Nie, została zlikwidowana w latach 2022–2023.
Jakie figurki produkowano w Wałbrzychu?
M.in. „Żyrafę”, „Lwa” i „Słonika” S. Możdżenia, „Misia polarnego” S. Olszamowskiego i „Damę z koszykiem” Z. Śliwowskiej-Wawrzyniak.
Czy porcelana „Wałbrzych” to to samo co „Krzysztof”?
Nie, „Wałbrzych” to osobna fabryka, dawna wytwórnia Carla Tielscha w Starym Zdroju.
