Porcelana: historia i kolekcjonerstwo
Lubiana, Pruszków, Mirostowice i Książ: porcelana i porcelit z PRL
Obok Ćmielowa czy Chodzieży w PRL-u działało wiele innych zakładów, których wyroby do dziś stoją w polskich kredensach. Opisujemy cztery z nich: Lubianę na Kaszubach, która produkuje do dziś, pruszkowski porcelit, Mirostowice słynące z nowoczesnych form z lat 60. oraz wałbrzyski Książ, najmłodszą z dolnośląskich fabryk porcelany.
Lubiana: talerze z Kaszub
Zakłady Porcelany Stołowej „Lubiana” w Łubianie koło Kościerzyny rozpoczęły produkcję 1 września 1969 roku. W 1973 roku weszły w skład zjednoczenia CERPOL z siedzibą w Wałbrzychu, a od 1981 roku znów działały samodzielnie. W 2002 roku większość udziałów przejęła spółka Wistil, a Lubiana kupiła później większościowe udziały w fabrykach w Ćmielowie i Chodzieży. Fabryka działa do dziś i eksportuje porcelanę do wielu krajów Europy.
| Okres | Znak na spodzie |
|---|---|
| 1969–1992 | LUBIANA MADE IN POLAND |
| po 1992 | LUBIANA POLAND |
Talerze z Lubiany z czasów PRL-u to przede wszystkim praktyczna porcelana do codziennego użytku: białe talerze obiadowe, głębokie i deserowe, często z prostą dekoracją. Ich wartość jest głównie użytkowa i sentymentalna; znak z napisem MADE IN POLAND pozwala odróżnić egzemplarze z PRL-u od współczesnych.
Pruszków: porcelit dla każdego domu
Fabrykę fajansu w Pruszkowie założyli w 1872 roku Jakub Teichfeld i Ludwik Asterblum, związani też z fabrykami w Kole i Włocławku. Pierwsze wyroby zdobiono głównie stempelkami z motywami kwiatów i liści. Po nacjonalizacji w 1946 roku zakład produkował najpierw fajans, a po modernizacji w latach 1954–1956 przestawił się na porcelit i przyjął nazwę Zakłady Porcelitu Stołowego „Pruszków”. W 1958 roku powstał ośrodek wzorcujący kierowany przez Gabrielę Hoffmann-Śleżewską. Fabryka upadła na początku XXI wieku, a na jej terenie powstało osiedle.
Znaki z Pruszkowa po 1956 roku to m.in. litera P z napisem Made in Poland oraz ZPS Pruszków.
Mirostowice: nowoczesne formy z lat 60.
Zakład w Mirostowicach Dolnych (niem. Nieder Ullersdorf) powstał w latach 70. XIX wieku jako Ullersdorfer Werke i produkował ceramikę budowlaną: terakotę, klinkier, elementy fontann i kominków. Po wojnie wytwarzano tu najpierw cegły i klinkier, a od 1965 roku Mirostowickie Zakłady Ceramiczne produkowały porcelitową zastawę stołową. Zakład zasłynął modernistycznymi formami z lat 60., m.in. naczyniami z drewnianymi uchwytami, np. naczyniem do bigosu. Produkcja rosła do 1989 roku, a zakład zlikwidowano w 1996 roku. Wyroby z Mirostowic mają często znak wyciśnięty w masie.
Książ: najmłodsza fabryka w Wałbrzychu
Zakłady „Książ” zbudowano pod koniec PRL-u jako trzecią fabrykę porcelany w Wałbrzychu, obok „Krzysztofa” i „Wałbrzycha”; w założeniu miała być jedną z najnowocześniejszych w Europie. Fabryka produkowała m.in. porcelanę typu New Bone China w kolorze kości słoniowej, cienką i przeświecającą; wykonywała też zamówienia dla Kancelarii Prezydenta RP, np. filiżanki z wizerunkiem Belwederu. Zakład upadł i został zlikwidowany w drugiej połowie lat 2000. Wyroby z Książa nie mają jeszcze dobrze opracowanych katalogów wzorów, dlatego przy identyfikacji najlepiej opierać się na sygnaturze z nazwą fabryki.
Ile są warte talerze i porcelit z PRL-u
| Przedmiot | Orientacyjna wartość |
|---|---|
| pojedyncze białe talerze Lubiana z PRL-u | niewielka; głównie użytkowa |
| komplety talerzy i serwisy w dobrym stanie | zwykle od kilkudziesięciu do kilkuset złotych |
| nowoczesne formy z Mirostowic z lat 60. | wyżej, zwłaszcza rzadkie formy w dobrym stanie |
| wyroby z Pruszkowa z ośrodka wzorcującego | poszukiwane przez kolekcjonerów designu |
Najwięcej znaczą rzadkość formy, stan szkliwa i kompletność. Jak sprzedać lub kupić taką porcelanę, piszemy w poradniku porcelana kolekcjonerska.
Jak dbać o porcelit i porcelanę z PRL-u
- myj ręcznie lub w zmywarce tylko te naczynia, które nie mają złoceń ani kalkomanii
- porcelit jest bardziej nasiąkliwy niż porcelana: nie zostawiaj naczyń z odpryskami długo w wodzie
- naczynia z pęknięciami i spękanym szkliwem odstaw do dekoracji
- nie używaj w mikrofali naczyń ze złoceniami
Więcej o fabrykach z czasów PRL-u piszemy w poradniku porcelana z PRL.
Najczęstsze pytania
Od kiedy działa Lubiana?
Fabryka w Łubianie koło Kościerzyny produkuje porcelanę od 1 września 1969 roku.
Jak rozpoznać talerze Lubiana z PRL-u?
Po znaku LUBIANA MADE IN POLAND, używanym w latach 1969–1992.
Co produkowała fabryka w Pruszkowie?
Najpierw fajans, a od połowy lat 50. porcelit stołowy jako Zakłady Porcelitu Stołowego „Pruszków”.
Z czego słynęły Mirostowice?
Z modernistycznych form porcelitowej zastawy z lat 60., m.in. naczyń z drewnianymi uchwytami.
Kiedy zlikwidowano zakład w Mirostowicach?
W 1996 roku.
Co produkowała fabryka Książ?
Porcelanę stołową, m.in. typu New Bone China w kolorze kości słoniowej.
Ile są warte talerze Lubiana z PRL-u?
Pojedyncze białe talerze mają głównie wartość użytkową; komplety w dobrym stanie kosztują zwykle od kilkudziesięciu do kilkuset złotych.
