Angoba i sgraffito: techniki zdobienia ceramiki krok po kroku
Angoba to kolorowa, płynna glina, którą pokrywa się surowe naczynie, a sgraffito to wydrapywanie w niej wzoru, żeby odsłonić kolor czerepu. Obie techniki są stare jak garncarstwo, a w domowej pracowni dają efekty, których nie uzyskasz pędzlem. Wyjaśniamy, czym jest angoba, kiedy i jak ją nakładać, jak wykonać sgraffito i jakich narzędzi użyć.
Czym jest angoba
Angoba to zawiesina gliny w wodzie, często z dodatkiem tlenków metali lub barwników ceramicznych, nakładana na naczynie przed wypałem. W odróżnieniu od szkliwa angoba nie tworzy szklistej warstwy: po wypale jest matowa i ma fakturę gliny. Dlatego najczęściej przykrywa się ją szkliwem transparentnym, które pogłębia kolor i uszczelnia powierzchnię.
| Cecha | Angoba | Szkliwo |
|---|---|---|
| z czego | glina + barwnik | krzemionka, topniki, tlenki |
| kiedy nakładasz | na surową glinę w stanie skórzanym (czasem na biskwit, jeśli to angoba do biskwitu) | najczęściej na biskwit |
| wygląd po wypale | matowy, ziemisty | szklisty, błyszczący lub satynowy |
| szczelność | nie uszczelnia naczynia | uszczelnia |
Jak nakładać angobę
- przygotuj naczynie w stanie skórzanym: glina twarda, ale wilgotna i chłodna w dotyku
- angobę wymieszaj do konsystencji śmietany; za gęsta może odpryskiwać, za rzadka będzie prześwitywać
- nałóż pędzlem w 2–3 cienkich warstwach albo zanurz naczynie w angobie na kilka sekund
- możesz też nalewać angobę gruszką (trailing) i tworzyć kropki, linie i marmurki
- susz naczynie powoli, przykryte folią, żeby angoba i czerep wysychały równo
Angoba i czerep muszą mieć zbliżony skurcz. Najbezpieczniej robić angobę z tej samej gliny, z której jest naczynie, barwionej tlenkami, albo kupić gotową angobę pasującą do temperatury wypału Twojej gliny.
Sgraffito krok po kroku
- nałóż na naczynie angobę w kolorze kontrastowym do gliny, np. białą na czerwonej glinie albo czarną na jasnej
- poczekaj, aż angoba straci połysk i będzie sucha w dotyku, a naczynie nadal w stanie skórzanym
- przenieś wzór lekko ołówkiem albo przez kalkę
- wydrapuj wzór narzędziem: igłą do cienkich linii, pętlą do szerszych płaszczyzn
- okruchy angoby zmiataj miękkim pędzlem, nie zdmuchuj ich na wilgotną powierzchnię
- po wyschnięciu wypal biskwit, a potem pokryj naczynie szkliwem transparentnym i wypal ponownie
Najczystsze linie uzyskuje się, gdy glina jest twardo skórzana: przy zbyt mokrej linie się rozmazują, przy zbyt suchej angoba odpryskuje.
Jak zrobić angobę samodzielnie
- wysusz kawałki tej samej gliny, z której robisz naczynie, i rozdrobnij je
- zalej wodą i odstaw na dobę, aż glina rozmięknie
- wymieszaj na gładką zawiesinę i przecedź przez sito
- dodaj barwnik ceramiczny lub tlenek metalu: zwykle kilka procent masy suchej gliny; dokładną ilość ustal próbami
- zrób próbki na płytkach i wypal je razem z kolejnym wypałem, zanim użyjesz angoby na naczyniu
| Dodatek | Typowy kolor po wypale |
|---|---|
| tlenek żelaza | od beżu przez rdzę do brązu |
| tlenek kobaltu lub węglan kobaltu | niebieski (bardzo silny barwnik, wystarczy niewiele) |
| tlenek chromu | zielony |
| tlenek manganu | brąz, fiolet, czerń |
| gotowe barwniki ceramiczne | szeroka paleta, opis od producenta |
Przy pracy z tlenkami metali używaj rękawic i maseczki, a odważając proszki, rób to na wilgotnej ściereczce, żeby nie pylić.
Projekty na początek
- płytka ceramiczna z prostym wzorem roślinnym: najlepszy trening linii
- talerzyk z napisem lub datą
- kubek z jednym motywem wokół brzuśca
- miska z wydrapanym wzorem promienistym od środka
- zestaw podkładek z różnymi wzorami do porównania technik
Narzędzia do sgraffito
| Narzędzie | Do czego |
|---|---|
| igła ceramiczna | cienkie linie, kontury, napisy |
| pętle i obciągacze (narzędzia z pętlą z drutu lub taśmy) | szersze linie i usuwanie większych płaszczyzn angoby |
| narzędzia do grawerowania, rylce | precyzyjne detale |
| miękki pędzel | zmiatanie okruchów |
| ołówek, kalka | przeniesienie wzoru |
Więcej o narzędziach na start piszemy w poradniku narzędzia do ceramiki.
Inne techniki z angobą
- mishima (inkrustacja): rysujesz linie w glinie, wypełniasz je angobą i zeskrobujesz nadmiar
- malowanie angobą pędzlem: miękkie, akwarelowe wzory
- nalewanie gruszką (trailing): kropki, linie, marmurkowanie
- szablony: papierowe wycinanki przyklejone wilgocią, po nałożeniu angoby zdejmowane
- angoba w kilku warstwach i sgraffito do różnych głębokości: efekt wielobarwny
Techniki zdobienia szkliwem opisujemy w poradniku szkliwienie ceramiki, a farby podszkliwne w poradniku farby do ceramiki.
Krótka historia sgraffito
Nazwa pochodzi od włoskiego słowa oznaczającego drapanie. Zdobienie przez wydrapywanie wzoru w warstwie białej glinki stosowali garncarze bizantyjscy i bliskowschodni, a potem włoscy w okresie renesansu. Ta sama zasada działa w sgraffito ściennym na kamienicach, gdzie wydrapuje się wzór w kolejnych warstwach tynku. W ceramice ludowej, także w Polsce, angoba była jednym z najczęstszych sposobów zdobienia naczyń z czerwonej gliny.
Najczęstsze pytania
Co to jest angoba?
Zawiesina gliny w wodzie, często barwiona tlenkami, nakładana na naczynie przed wypałem; po wypale jest matowa.
Czym różni się angoba od szkliwa?
Angoba to barwiona glina, matowa i nieuszczelniająca; szkliwo tworzy szklistą, szczelną warstwę.
Kiedy nakładać angobę?
Najczęściej na surowe naczynie w stanie skórzanym.
Co to jest sgraffito w ceramice?
Wydrapywanie wzoru w warstwie angoby, żeby odsłonić kolor gliny pod spodem.
Czym robić sgraffito?
Igłą ceramiczną do cienkich linii i pętlą do szerszych płaszczyzn.
Czy naczynie z angobą trzeba szkliwić?
Jeśli ma służyć do jedzenia i picia, tak: szkliwo transparentne uszczelnia powierzchnię.
Dlaczego angoba odpryskuje?
Najczęściej przez różny skurcz angoby i gliny albo nałożenie jej na zbyt suche naczynie.
Jak zrobić angobę w domu?
Rozmocz suchą glinę w wodzie, przecedź, dodaj barwnik lub tlenek metalu i zrób próbki przed użyciem.
Jakim tlenkiem zabarwić angobę na niebiesko?
Tlenkiem lub węglanem kobaltu; wystarczy niewielka ilość.
