Szkliwienie ceramiki krok po kroku: metody, wypał i najczęstsze błędy
Jak szkliwić ceramikę, żeby szkliwo było równe, nie spływało na płytę pieca i nadawało się do naczyń? Opisujemy przygotowanie biskwitu, cztery metody nakładania szkliwa, grubość warstwy, wypał oraz najczęstsze wady szkliwa i ich przyczyny.
Czym jest szkliwo
Szkliwo to cienka warstwa szkła, która powstaje na ceramice podczas wypału. Przed wypałem jest mieszaniną surowców zawieszonych w wodzie. W piecu topi się i tworzy gładką, szczelną powłokę, która chroni czerep i nadaje kolor. Szkliwo musi pasować temperaturą do masy: szkliwo do kamionki wypala się w 1200–1300°C, do fajansu w 1000–1100°C.
Przygotowanie biskwitu
- szkliwi się zwykle biskwit, czyli naczynie po pierwszym wypale w 900–1000°C
- oczyść biskwit wilgotną gąbką z pyłu, żeby szkliwo dobrze przylegało
- zabezpiecz stopkę woskiem albo taśmą: szkliwo na stopce przyklei naczynie do płyty pieca
- zostaw wolny pas ok. 3–5 mm nad stopką, bo szkliwo w piecu lekko spływa
Cztery metody nakładania szkliwa
| Metoda | Jak | Kiedy |
|---|---|---|
| zanurzanie | naczynie zanurza się w szkliwie na 2–4 sekundy | najrówniejsza warstwa, potrzebne dużo szkliwa |
| polewanie | szkliwo wlewa się do środka i wylewa, potem polewa zewnątrz | wnętrza kubków i mis, duże formy |
| malowanie pędzlem | 2–3 warstwy, każda po wyschnięciu poprzedniej | szkliwa w małych słoiczkach, zdobienia |
| natrysk | pistolet natryskowy w kabinie z wyciągiem | pracownie, przejścia kolorów |
Grubość warstwy szkliwa to zwykle grubość kartki pocztówki. Zbyt cienka warstwa daje matowe, chropowate miejsca, zbyt gruba spływa i może przykleić naczynie do płyty.
Najczęstsze wady szkliwa
| Wada | Wygląd | Najczęstsza przyczyna |
|---|---|---|
| spływanie | szkliwo na płycie pieca | za gruba warstwa, za wysoka temperatura |
| zbieganie się | odsłonięte placki czerepu | pył lub tłuszcz na biskwicie, za gruba warstwa |
| kratery i nakłucia | drobne dziurki w szkliwie | gazy z czerepu, za szybki wypał |
| pęknięcia włoskowate (krakle) | siateczka rys | szkliwo niedopasowane do masy |
| odpryski | odpadające płatki na brzegach | szkliwo za mało rozszerzalne względem masy |
Jak przygotować szkliwo w proszku
- odważ szkliwo i wsyp do wody, nie odwrotnie
- mieszaj, aż nie będzie grudek, najlepiej mikserem budowlanym na niskich obrotach
- przecedź przez sito, żeby usunąć grudki
- sprawdź gęstość: szkliwo powinno mieć konsystencję śmietanki
- przed każdym użyciem dokładnie wymieszaj, bo osiada na dnie
Przy pracy z suchym szkliwem używaj maski przeciwpyłowej i rękawiczek. Pył szkliw nie powinien być wdychany.
Łączenie szkliw i efekty
Nakładanie dwóch szkliw na siebie daje efekty, których nie da jedno szkliwo: przejścia kolorów, nakrapianie, zacieki. Efekt zależy od kolejności, grubości warstw i temperatury, więc przed szkliwieniem całego naczynia zrób próbki na kawałkach biskwitu. W naszej pracowni szkliwa takie jak szałwia czy kobalt mają nakrapianie i przejścia, które powstają właśnie w wypale. Możesz je zobaczyć w boxie próbek szkliw.
Wypał szkliwny: na co uważać
- naczynia ustawiaj z odstępem, żeby się nie skleiły
- płyty pieca zabezpiecz separatorem
- wypal w temperaturze podanej dla szkliwa, z właściwą szybkością grzania
- nie otwieraj pieca, dopóki nie ostygnie poniżej ok. 100°C
Więcej o wypale i wyborze pieca piszemy w poradniku piec do ceramiki.
Szkliwienie bez wypalania i na zimno
Szkliwo w znaczeniu ceramicznym zawsze wymaga wypału. Produkty sprzedawane jako „szkliwo na zimno” to lakiery albo żywice, które dają połysk, ale nie są szkłem: nadają się do dekoracji, nie do naczyń do jedzenia i mycia. Jeśli nie masz pieca, wiele pracowni wypala prace uczestników warsztatów.
Szkliwo do naczyń: bezpieczeństwo
Do naczyń używaj szkliw opisanych przez producenta jako przeznaczone do kontaktu z żywnością i wypalaj je w temperaturze podanej na opakowaniu. Niedopalone szkliwo może być nieszczelne. W naszej pracowni szkliwimy kamionkę szkliwami do naczyń i wypalamy w 1250°C, dlatego kubki i talerze są odporne na zmywarkę i mikrofalę. Jak szkliwa wyglądają na gotowych naczyniach, zobaczysz w kolekcjach szkliw i w boxie próbek szkliw.
Najczęstsze pytania
Jak szkliwić ceramikę w domu?
Na biskwicie, metodą zanurzania, polewania lub pędzlem, a potem wypalić w piecu w temperaturze szkliwa.
Czy można szkliwić ceramikę bez pieca?
Nie. Tzw. szkliwa na zimno to lakiery i żywice, które nie nadają się do naczyń.
Ile warstw szkliwa nakładać pędzlem?
Zwykle 2–3 warstwy, każdą po wyschnięciu poprzedniej.
Dlaczego szkliwo spływa w piecu?
Najczęściej przez za grubą warstwę albo za wysoką temperaturę wypału.
Dlaczego stopki nie szkliwi się?
Szkliwo na stopce przykleiłoby naczynie do płyty pieca.
Jaką gęstość powinno mieć szkliwo?
Najczęściej konsystencję śmietanki; dokładne proporcje podaje producent.
Czy można łączyć dwa szkliwa?
Tak, ale efekt najpierw sprawdź na próbkach, bo zależy od kolejności, grubości i temperatury.
